Het effect is aanzienlijk, maar bijna altijd indirect. De schoolleider is na de leraar de belangrijkste factor voor leerlingresultaten (Grissom, Egalite, & Lindsay, 2021). De leidinggevende schept de voorwaarden; het team doet het werk in de klas.

Onderzoek wijst vier routes aan waarlangs schoolleiders effect hebben op leerprestaties: goede leraren behouden, de schoolcultuur vormen, het onderwijskundig gesprek organiseren, en de juiste mensen op de juiste plek zetten (Grissom, Egalite, & Lindsay, 2021). Binnen die routes springt één activiteit eruit. Schoolleiders die zelf meedoen aan het leren van hun docenten, hebben meer effect op leerprestaties dan leiders die alleen op afstand sturen (Robinson, 2018). Concreet gaat het om professionalisering stimuleren, lesbezoeken faciliteren en in de les meekijken en tijd reserveren voor kwaliteitsgesprekken over het onderwijs.

Het effect is aanzienlijk, maar bijna altijd indirect. De schoolleider is na de leraar de belangrijkste factor voor leerlingresultaten (Grissom, Egalite, & Lindsay, 2021). De leidinggevende schept de voorwaarden; het team doet het werk in de klas.

Onderzoek wijst vier routes aan waarlangs schoolleiders effect hebben op leerprestaties: goede leraren behouden, de schoolcultuur vormen, het onderwijskundig gesprek organiseren, en de juiste mensen op de juiste plek zetten (Grissom, Egalite, & Lindsay, 2021). Binnen die routes springt één activiteit eruit. Schoolleiders die zelf meedoen aan het leren van hun docenten, hebben meer effect op leerprestaties dan leiders die alleen op afstand sturen (Robinson, 2018). Concreet gaat het om professionalisering stimuleren, lesbezoeken faciliteren en in de les meekijken en tijd reserveren voor kwaliteitsgesprekken over het onderwijs.

Cultuur is wat mensen in een school normaal vinden in hun dagelijks werk. Leiders vormen die cultuur vooral via consistent voorbeeldgedrag en het bewaken van afspraken. Wat een leidinggevende zichtbaar beloont, negeert of begrenst, wordt de norm (Schein & Schein, 2017).

Een professionele leercultuur ontstaat concreet wanneer leraren structureel samen over leren praten, afspraken maken over (on)gewenst leergedrag, bij elkaar in de les komen en elkaar aanspreken. Dat vraagt dat de leidinggevende er tijd en structuur voor creëert (Admiraal et al., 2021; Stoll et al., 2006). Scholen die dit volhouden zien na verloop van tijd meer eigenaarschap in het team en minder uitval van docenten.

Het wordt de norm, niet de uitzondering. In het dagelijks werk betekent dat: feedback geven en zelf om feedback vragen, afspraken nakomen ook als het ongemakkelijk is, weerstand serieus onderzoeken, aanspreken met behoud van relatie. Dit gedrag is leerbaar; scholen die er systematisch op oefenen zien patronen na verloop van tijd verschuiven (Schein & Schein, 2017).

Zeventig procent van de verschillen in schooleffectiviteit zit in het dagelijks handelen van het team (McKinsey & Company, 2020). De leraar is daarvan de sterkst beïnvloedbare factor; de schoolleider schept de voorwaarden waarin de leraar kan groeien. Net zoals de leraar de omstandigheden schept waardoor leerlingen ontwikkelen. Daarom begint cultuurverandering voor veel scholen bij leiderschap.

Wat je als leidinggevende bespreekbaar maakt, welke keuzes je faciliteert en hoe je afspraken bewaakt, werkt door in wat in de school normaal wordt. Delen de leidinggevenden dezelfde koers en vertalen ze die naar heldere verwachtingen, dan kan de hele organisatie die koers ook uitvoeren: bij elkaar in de les komen, feedback organiseren en elkaar aanspreken op wat is afgesproken.

In de praktijk komen daarbij vier elementen samen die elkaar versterken of juist tegenwerken. Het verhaal van de school en de visie op onderwijs geven richting: wie zijn jullie en hoe kijken jullie naar leren en lesgeven? Zonder dat verhaal is elke afspraak willekeurig. Die richting wordt zichtbaar via de kwaliteitsstructuur en kwaliteitscultuur. De kwaliteitsstructuur is de harde kant: rollen, afspraken, overlegvormen, lesbezoekritme en momenten voor professionalisering. De kwaliteitscultuur is de zachte kant: wat collega's normaal vinden in het dagelijks werk, hoe ze over onderwijs praten en hoeveel ruimte er is om elkaar te bevragen.

Leiderschap is de spil. Een sterk verhaal zonder structuur blijft hangen in mooie woorden, en strakke afspraken zonder cultuur worden vinkjes op een lijst. Het leiderschap houdt deze elementen in samenhang en zorgt zo dat ze elkaar in het dagelijks werk versterken.